Vị thế của văn hóa trong kỷ nguyên mới

Dấu mốc đặc biệt

Ngày 7/1/2026, thay mặt Bộ Chính trị, Tổng Bí thư Tô Lâm đã ký ban hành Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam. Tại nghị quyết này, Bộ Chính trị đã thống nhất chọn ngày 24/11 hằng năm là "Ngày Văn hóa Việt Nam", với chủ trương là ngày nghỉ để người lao động được hưởng nguyên lương, để Nhân dân được nâng cao khả năng thụ hưởng văn hoá, đội ngũ văn nghệ sỹ được động viên sáng tạo, toàn xã hội đề cao, thực hành lối sống văn hoá, văn minh.

Trong lịch sử văn hóa Việt Nam, ngày 24/11 là một dấu mốc đặc biệt. Vào ngày này năm 1946, Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất khai mạc tại Nhà hát Thành phố Hà Nội. Chủ tịch Hồ Chí Minh cùng hơn 200 đại biểu là các nhà văn hóa trên toàn quốc tham dự hội nghị.

Người tha thiết mong muốn nền văn hóa mới của nước nhà lấy hạnh phúc của đồng bào làm cơ sở. Người trăn trở phải làm sao cho văn hóa thấm sâu trong tâm lý của quốc dân, nghĩa là văn hóa phải sửa đổi được tham nhũng, lười biếng, phù hoa, xa xỉ. Người khẳng định: "Số phận dân ta là ở trong tay dân ta. Văn hóa phải soi đường cho quốc dân đi. Tôi mong chúng ta đem văn hóa lãnh đạo quốc dân để thực hiện độc lập, tự cường và tự chủ".

Nhìn lại quan điểm này của Chủ tịch Hồ Chí Minh trong bối cảnh Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng đang diễn ra, có thể thấy, quan điểm của Người còn thấm đẫm trong chiến lược của Trung ương khi nhìn nhận rõ nguồn lực nội sinh vô cùng to lớn đó là phẩm chất, giá trị con người Việt Nam.

Chính hệ giá trị con người Việt Nam trong thời đại mới là nhân tố mang tính quyết định để thổi bùng lên khát vọng xây dựng đất nước ngày càng phồn vinh, giàu mạnh.

Trong dòng chảy phát triển của dân tộc, văn hóa luôn là mạch nguồn bền bỉ hun đúc bản lĩnh, trí tuệ và khí phách Việt Nam. Tuy nhiên, trước bối cảnh mới, với nhiều tác động đan xen, vai trò của văn hóa ngày càng được bổ sung bằng những quan điểm cụ thể, đặt đúng tầm như một nguồn lực nội sinh, một sức mạnh mềm quyết định vị thế quốc gia.

Nghị quyết 80-NQ/TW ra đời không chỉ nhằm giải quyết những vấn đề trước mắt của lĩnh vực văn hóa, mà còn mở ra một cách tiếp cận mới: văn hóa không đứng bên lề phát triển, mà phải đi trước, soi đường và thấm sâu vào mọi quyết sách phát triển. Nghị quyết đã tạo ra bước chuyển quan trọng, đưa văn hóa từ vị trí “hỗ trợ” lên vị trí “dẫn dắt” trong chiến lược phát triển quốc gia.

Trụ cột quan trọng trong kỷ nguyên mới

Điều nhất quán trong đường lối phát triển văn hóa của Đảng trong bối cảnh mới được khẳng định rõ trong Dự thảo Văn kiện Đại hội XIV của Đảng. Dự thảo xác định phát triển mạnh mẽ, toàn diện văn hóa và con người Việt Nam là một trụ cột không thể thiếu của mô hình tổng thể đường lối phát triển đất nước. Bởi vậy, nhất định phải "Xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc đồng bộ trên nền tảng giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa, hệ giá trị gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam”.

Trên thực tế, quan điểm này nhất quán với Nghị quyết 80-NQ/TW khi xác định văn hóa, con người là động lực và nguồn lực phát triển quan trọng hàng đầu của đất nước trong kỷ nguyên mới.

Tính chất biện chứng này càng thấy rõ qua lịch sử phát triển hàng nghìn năm của dân tộc. Theo đó, có thể thấy rõ, chính sức mạnh văn hóa, con người - sức mạnh nội sinh bên trong với các giá trị cốt lõi như tinh thần yêu nước, ý chí độc lập tự cường, tự lực cánh sinh, sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc... là một trong những nhân tố quan trọng làm nên những thắng lợi vẻ vang. Trong bối cảnh mới, chính giá trị đó sẽ thổi bùng khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc.

Từ nhìn nhận vai trò nguồn lực "con người", Dự thảo Văn kiện Đại hội XIV của Đảng nêu quan điểm vô cùng quan trọng: "Phát triển toàn diện con người Việt Nam về đạo đức, trí tuệ, ý thức dân tộc, trách nhiệm công dân, năng lực sáng tạo, thẩm mỹ, thể lực, kỹ năng sống, kỹ năng nghề nghiệp. Xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh, văn minh gắn với xây dựng, hoàn thiện con người mới Việt Nam xã hội chủ nghĩa. Đề cao, khuyến khích vai trò tiên phong của đội ngũ trí thức, văn nghệ sĩ, doanh nhân và những người làm công tác văn hóa...".

Nghị quyết 80-NQ/TW và Dự thảo Văn kiện Đại hội XIV của Đảng đều gặp gỡ ở nhiều điểm, trong đó có triết lý về văn hóa và sự thống nhất về giải pháp nguồn lực. Đây là một trong những vấn đề được xem là "điểm nghẽn" của ngành văn hóa trong nhiều năm qua. Nghị quyết 80-NQ/TW "trả lời" chủ trương đó bằng những cam kết định lượng chưa từng có tiền lệ. Đó là quy định cứng: "Bố trí tối thiểu 2% tổng chi ngân sách nhà nước hằng năm cho văn hóa". Đây là một cam kết chính trị mạnh mẽ, chấm dứt tình trạng đầu tư dàn trải, nhỏ giọt.

Hơn thế, cả hai văn kiện đều xác định công nghiệp văn hóa là mũi nhọn kinh tế. Nghị quyết 80-NQ/TW đặt mục tiêu cụ thể: Công nghiệp văn hóa đóng góp 7% GDP vào năm 2030 và 9% GDP vào năm 2045. Để hiện thực hóa điều này, cơ chế "hợp tác công - tư" được cởi trói mạnh mẽ với các mô hình "lãnh đạo công - quản trị tư", "đầu tư công - quản lý tư". Đây chính là "chìa khóa" để giải phóng sức sáng tạo của toàn xã hội mà Dự thảo Văn kiện Đại hội XIV đã kỳ vọng.

Không dừng lại ở chiều sâu tinh thần, cả hai văn kiện đều thể hiện rõ quyết tâm biến tiềm năng văn hóa thành sức mạnh kinh tế và sức mạnh mềm quốc gia. Đáng chú ý, tinh thần nhân văn xuyên suốt của cả hai văn kiện là sự gắn kết chặt chẽ giữa phát triển văn hóa với phát triển xã hội và bảo đảm an sinh.

Sự thống nhất giữa hai văn kiện phản ánh một thông điệp xuyên suốt: muốn phát triển nhanh và bền vững trong kỷ nguyên mới, Việt Nam không chỉ dựa vào nguồn lực vật chất, mà phải đánh thức, phát huy mạnh mẽ sức mạnh văn hóa và con người Việt Nam; văn hóa phải thực sự trở thành nền tảng tinh thần vững chắc, nguồn lực nội sinh mạnh mẽ và sức mạnh mềm đặc sắc của dân tộc.